Zdobycie Ormuzu (1507)

 Ostatnio Cieśnina Ormuz nie schodzi z wiadomości. Jednak jej strategiczne znaczenie było ogromne od wieków. Już w czasach Afonso de Albuquerque kontrola nad tym wąskim przesmykiem morskim oznaczała panowanie nad handlem między Indiami, Persją i Bliskim Wschodem. Kto władał Ormuzem, ten mógł wpływać na przepływ towarów, bogactw i informacji między Wschodem a Zachodem. Współcześnie znaczenie cieśniny pozostaje równie istotne — to jeden z kluczowych szlaków transportu ropy naftowej na świecie, co tylko potwierdza ciągłość jej geopolitycznej roli od XVI wieku aż po dzień dzisiejszy.

Portugalski Fort na Wyspie Ormuz

Afonso de Albuquerque (ok. 1452–1515), znany jako „Wielki”, „Cezar Wschodu”, „Lew Mórz” czy „Mars Portugalski”, był jednym z najwybitniejszych dowódców i administratorów wczesnego imperium portugalskiego. Jako drugi gubernator Indii Portugalskich odegrał kluczową rolę w budowie potęgi Portugalii na Oceanie Indyjskim — zarówno militarnie, jak i politycznie oraz religijnie.

Wyprawa do Socotry i Ormuzu

W 1506 roku z Lizbony wyruszyły dwie floty. Albuquerque dowodził jedną z nich, prowadząc swój okręt osobiście. W drodze przez Kanał Mozambicki spotkał ekspedycję João da Nova, którego statek wymagał naprawy — Portugalczycy udzielili mu pomocy i włączyli jego jednostkę do floty.

Po dotarciu do wybrzeży Afryki Wschodniej Portugalczycy przeprowadzili serię skutecznych ataków na miasta arabskie. Następnie skierowali się na wyspę Socotra, gdzie — według ówczesnych przekazów — mieli żyć chrześcijanie. Wyspa została zdobyta w sierpniu 1507 roku, a Portugalczycy rozpoczęli budowę twierdzy.

Marsz na Ormuz

Po zajęciu Socotry drogi dowódców się rozeszły. Tristão da Cunha udał się do Indii, natomiast Albuquerque skierował się z flotą sześciu okrętów i około 500 żołnierzy ku Ormuzowi — jednemu z najważniejszych centrów handlowych w Zatoce Perskiej.

W drodze zdobył szereg miast: Kuriat, Maskat i Chor Fakkan, a także podporządkował sobie Kalhat i Sohar. Sukcesy te umocniły jego reputację jako bezwzględnego i skutecznego dowódcy.

Zdobycie Ormuzu (1507)

„Afonso de Albuquerque zdobywa Ormuzu”, 1933, Centro Cultural Rodrigues de Faria, praca azulejo Jorge Colaço

25 września 1507 roku Albuquerque dotarł do Ormuzu. Już dwa dni później, po jednej z największych bitew w historii portugalskiej marynarki, opanował wyspę. Lokalny władca zgodził się uznać zwierzchnictwo króla Portugalii i płacić mu trybut.

Wkrótce pojawił się wysłannik Persji, domagający się daniny dla szacha Ismaila I. Odpowiedź Albuquerque była symboliczna i jednoznaczna — zamiast pieniędzy zaoferował „kulę armatnią i broń”, podkreślając militarną dominację Portugalii. Tym samym rozpoczęły się kontakty między Portugalią a państwem Safawidów.

Budowa twierdzy i chwilowy odwrót

Na mocy układu z władcą Ormuzu Albuquerque rozpoczął budowę potężnej fortecy — Fortu Matki Bożej Zwycięskiej (później znanego jako Fort Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia). Uroczyste położenie kamienia węgielnego miało miejsce 24 października 1507 roku.

Jednak trudne warunki, ciężka praca i niezadowolenie kapitanów doprowadziły do buntu części załóg. Kilka statków odpłynęło do Indii, co znacząco osłabiło flotę. Zmuszony do odwrotu, Albuquerque opuścił Ormuz w kwietniu 1508 roku.

Powrócił na Socotrę, gdzie portugalski garnizon cierpiał głód. Aby zdobyć zaopatrzenie, atakował statki muzułmańskie oraz porty w regionie. Ostatecznie jeszcze raz skierował się ku Ormuzowi, a następnie udał się do Indii, gdzie kontynuował swoją działalność.

Znaczenie zdobycia Ormuzu

Zdobycie Ormuzu było jednym z najważniejszych momentów w historii portugalskiej ekspansji. Kontrola nad tym strategicznym punktem pozwalała Portugalii dominować nad handlem między Indiami, Persją i Bliskim Wschodem. Choć początkowo utrzymanie wyspy okazało się trudne, w dłuższej perspektywie Ormuz stał się jednym z filarów portugalskiego imperium morskiego.